Quay lại tin tức Tiêu chảy ở trẻ em và người lớn: Hướng dẫn bù nước đúng cách và tránh biến chứng
Thông tin Sức khỏe 19/11/2026 Phòng khám Đa khoa Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

Tiêu chảy ở trẻ em và người lớn: Hướng dẫn bù nước đúng cách và tránh biến chứng

Tiêu chảy là vấn đề tiêu hóa rất quen thuộc mà gia đình nào cũng từng gặp phải. Khi thấy người thân đi ngoài nhiều lần, chúng ta thường dễ lo lắng và bối rối. Việc nắm rõ cách chăm sóc cơ bản sẽ giúp gia đình an tâm hơn rất nhiều.

Chuyện thường gặp

Tiêu chảy thường xảy ra do nhiễm khuẩn từ thức ăn, nước uống hoặc môi trường không đảm bảo vệ sinh. Trẻ nhỏ có hệ miễn dịch và đường ruột còn non yếu nên rất dễ mắc bệnh. Ở nhà, người bệnh thường đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày. Tình trạng này có thể kèm theo hoặc không kèm theo sốt. Đôi khi, phân có thể lẫn nhầy hoặc máu, cảnh báo tình trạng nhiễm trùng đường ruột. Nếu không được bù nước kịp thời, người bệnh sẽ nhanh chóng mệt mỏi và suy kiệt.

Nhận biết

Dấu hiệu chính của tiêu chảy là đi ngoài phân lỏng nhiều lần. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là phải đánh giá được mức độ mất nước của cơ thể. Ở mức độ nhẹ, người bệnh chỉ cảm thấy khát nước và môi hơi khô. Lúc này, người bệnh vẫn có thể tự uống nước được. Gia đình có thể yên tâm chăm sóc và theo dõi tại nhà. Khi tình trạng chuyển sang mức độ trung bình, da sẽ nhão và chậm đàn hồi khi bị véo. Ở mức độ nặng, người bệnh sẽ có biểu hiện mắt trũng sâu, da nhão không hồi phục. Đặc biệt, nếu người bệnh lừ đừ, tiểu rất ít hoặc không đi tiểu, gia đình cần hết sức lo lắng. Đây là lúc cần có biện pháp can thiệp y tế ngay lập tức.

Chăm sóc tại nhà đúng cách

  1. Bù nước và điện giải: Pha dung dịch oresol đúng chuẩn theo hướng dẫn trên bao bì. Tuyệt đối không pha loãng hay đặc hơn. Hãy cho người bệnh uống từ từ từng ngụm nhỏ để tránh cảm giác buồn nôn.
  2. Tiếp tục ăn uống: Không bắt người bệnh, đặc biệt là trẻ em, phải nhịn ăn. Hãy cho ăn thức ăn mềm, dễ tiêu hóa và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Điều này giúp duy trì năng lượng và hỗ trợ cơ thể mau phục hồi.
  3. Bổ sung kẽm: Có thể cho người bệnh dùng thêm kẽm dạng viên hoặc dạng lỏng theo hướng dẫn. Kẽm giúp hỗ trợ niêm mạc ruột phục hồi nhanh chóng hơn.
  4. Giữ gìn vệ sinh: Người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng trước khi chuẩn bị thức ăn. Rửa tay kỹ sau khi dọn dẹp vệ sinh cho người bệnh. Phân của người bệnh cần được xử lý an toàn để tránh lây lan.
  5. Theo dõi sát tình trạng: Ghi nhận số lần đi ngoài, lượng nước tiểu và màu sắc của phân. Cần theo dõi liên tục trong 24 đến 48 giờ đầu. Nếu các triệu chứng không cải thiện sau 3 đến 5 ngày, cần đưa người bệnh đi tái khám.

Khi nào cần đến cơ sở y tế ngay

Gia đình cần đưa người bệnh đến ngay trạm y tế, phòng khám hoặc khoa cấp cứu nếu có các dấu hiệu sau:

  • Người bệnh lừ đừ, mệt lả, vật vã hoặc không thể tự uống nước được.
  • Có dấu hiệu mất nước nặng như mắt rất trũng, môi khô nứt, mồ hôi lạnh.
  • Nôn ói quá nhiều, không thể giữ lại nước hay thức ăn trong dạ dày.
  • Người bệnh sốt cao trên 38,5 độ C kèm theo đau bụng dữ dội.
  • Phân có lẫn máu đỏ tươi, máu sẫm màu hoặc có nhiều nhầy.
  • Tình trạng tiêu chảy kéo dài liên tục hơn 7 ngày không thuyên giảm.
  • Người bệnh là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi có biểu hiện bệnh diễn tiến xấu đi.

Những điều không nên làm

  • Không tự ý dùng thuốc kháng sinh: Việc này có thể gây kháng thuốc và làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Kháng sinh không cần thiết trong đa số trường hợp tiêu chảy không sốt.
  • Không dùng thuốc cầm tiêu chảy: Thuốc làm chậm quá trình đào thải vi khuẩn ra ngoài. Điều này khiến thời gian nhiễm bệnh kéo dài và dễ gây biến chứng nguy hiểm.
  • Không bắt người bệnh nhịn ăn uống: Nhịn ăn uống sẽ làm cơ thể suy kiệt nhanh chóng. Nó làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước và thiếu hụt chất điện giải.
  • Không cho uống nhiều nước ngọt: Lượng đường cao trong nước ngọt có thể làm tăng nhu động ruột (sự co bóp của ruột). Việc này khiến tình trạng tiêu chảy nặng nề và mất nước nhiều hơn.

Phòng ngừa

  • Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch. Rửa tay kỹ nhất là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
  • Thực hiện nguyên tắc ăn chín, uống sôi. Đảm bảo nguồn thực phẩm luôn tươi sạch và an toàn.
  • Không dùng chung đồ ăn, đồ uống với người đang bị bệnh.
  • Vệ sinh sạch sẽ môi trường sống xung quanh. Chú ý làm sạch đặc biệt là khu vực nhà vệ sinh và bồn rửa.
  • Người chăm sóc nên đeo khẩu trang và găng tay khi xử lý chất thải của người bệnh.

Lời nhắn từ nhân viên y tế

Tiêu chảy đa phần có thể tự khỏi nếu gia đình biết cách bù nước và chăm sóc hợp lý. Quý vị đừng quá lo lắng nhưng cũng không nên chủ quan trước các dấu hiệu bất thường. Hãy đưa người thân đi khám ngay khi nhận thấy tình trạng không cải thiện để được hỗ trợ kịp thời.

Bài viết do nhóm chuyên môn của Phòng khám Đa khoa Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch biên soạn nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc thăm khám và chỉ định của nhân viên y tế. Khi có bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế gần nhất.